تبلیغات
منـــــــاب - سد دوستی
منـــــــاب
مهندسی منابع آب
بازدید : مرتبه
تاریخ : یکشنبه 28 فروردین 1390

سد دوستی نخستین سد ساخته شده بر روی رودخانه های مرزی کشور پس از انقلاب (در مرز مشترک با ترکمنستان) و دومین سد پس از سد ارس (در مرز مشترک با جمهوری آذربایجان) می باشد.

برای ساخت این سد 168 میلیون دلار هزینه شده است که هر یک از دو کشور 50 درصد آنرا تامین کرده اند. سد مخزنی دوستی از نوع خاکی سنگریزه ای با هسته رسی می باشد. ارتفاع آن از کف رودخانه 78 متر، عرض سد در کف 427 متر، و طول و عرض تاج آن به ترتیب 655 متر و 15 متر است.

اهداف احداث سد

 تامین آب شرب شهر مشهد به میزان 155 میلیون مترمکعب در سال، تامین آب 25000 هکتار از اراضی پایاب سد در ایران و 26000 هکتار در ترکمنستان، جلوگیری از فرسایش و تخریب سواحل هریرود.

محل سد دوستی

رودخانه هریرود در مرز مشترك ایران و افغانستان و ایران و تركمنستان ازجنوب به شمال جریان داشته ودر شهر مرزی سرخس وارد خاك تركمنستان میشود. نام سد بر اساس مفهوم دوستی و مودت بنام "دوستی" انتخاب شده است. فاصله آن  تا سرخس 75 كیلومتر در طول شرقی61'09'50 و عرض شمالی 35'56'30.

دسترسی به سد

راه آهن تجن ـ سرخس در سال 1996 افتتاح گردیده و با كمك آن ارتباط ریلی میان تركمنستان تا سرخس برقرار شده است. فاصله مشهد ـ سرخس185 كیلومتر و سرخس ـ‏ سد دوستی75 كیلومتر به سمت جنوب و شهر صالح آباد است.

دسترسی به سد در تركمنستان و از شهر عشق آباد، توسط جاده‌ی عشق آباد ـ تجن به طول 150 كیلو متر و سپس تجن ـ سرخس به مسافت  75 كیلومتر، امكانپذیر است.

شرایط اقلیمی منطقه 

متوسط بارندگی سالانه در این ناحیه 254 میلی متر است. در این رابطه، جدولی وجود دارد كه توسط ایستگاه هواشناسی پل خاتون در محدوده پروژه جمع آوری شده است. بعنوان مثال از محتویات این جدول میتوان به نكات زیر اشاره كرد:

حداكثر بارندگی در اردیبهشت و حداقل در مرداد وشهریور است،

ماكزیمم دما47 + درجه و مینیمم آن  24.5 – می‌باشد،

همچنین طولانی ترین مدت یخبندان ممتد با  22 روز در دیماه  مشاهده شده است. حداكثر سیلاب، در فروردین سال 1377 و بمیزان 1200 متر مكعب در ثانیه گزارش شده است.

خلاصه مشخصات عمومی ارائه شده در اولین نمایشگاه صنعت آب در مشهد

نوع سد: سنگریزه ای  با هسته رسی، ارتفاع: 78متر، طول تاج: 655متر، حجم مخزن: 1,200,000,000 میلیون متر مكعب ، ظرفیت سرریز: 2660 متر مكعب، حجم خاكبرداری:  2,450,000 متر مكعب، سنگ برداری:3,045,000 متر مكعب، خاكریزی: 5,680,000  متر مكعب، بتن ریزی: 265,000 متر مكعب و حفاری و تزریق: 63000 متر. 

خلاصه مشخصات عمومی ارائه شده در مشخصات فنی سد:

 عرض تاج:15 متر ، رقوم بستر رودخانه: 400متر از سطح دریا، رقوم دریا:479متر از سطح دریا، نام رودخانه: هریرود.

توضیح: سد دارای مركزی ازجنس سیلت است كه كمی درشتر از رس میباشد و سنگریزه ( بالاست) بعنوان پوششی بر روی هسته است كه از آن  برای جلوگیری از شستگی هسته و نیز ایجاد یك منطقه فیلترمانند برای زهكشی آب بارندگی استفاده میگردد.

رقوم بستر رودخانه به معنای ارتفاع جغرافیائی و فاصله كف رودخانه از سطح آبهای آزاد بوده و با كسر آن ازعدد رقوم تاج میتوان به ارتفاع سد دست یافت. این رقوم درحین كار و توسط افراد به این صورت به كار می‌رود كه مثلا در حال حاضر  رقوم سد چقدر شده و برای اعلام مقدار رس ریخته شده، بكار برده میشوند.

 ارتفاع فراز بند31 متر(جزء بدنه سد)، یا همان Cofferdam ، سد كوچك و موقتی است كه قبل از آغاز بدنه اصلی برای خشك نگهداشتن محیط كارگاه و جلوگیری از تخریب توسط سیلابها، با ارتفاع كاملا كمتر احداث  گردیده كه معمولا با خود سد كمی فاصله دارد لكن در اینجا جزیی از بدنه است.

گالری انحراف  شامل سه دهانه بطول 427 متر و دارای تراز402متر در سر هر دهانه.

تفاوت گالری و تونل اولی  تونلی است كه روی زمین احداث می‌شود ولی دومی درون سنگ یا مصالح زمین شناسی حفر میگردد.

وظیفه‌ی گالری انحراف در هر پروژه سد سازی، یك یا چند گالری بسته به بزرگی پروژه ساخته می‌شود كه جزو اولین قسمتها هستند و كار انتقال آب رودخانه را در زمانیكه سد در دست ساخت است، بعهده دارند.

تراز كف در سر هر دهانه با توجه به لفظ "كف" و در نظر گرفتن عدد صفر برای ان كه از بستر رودخانه در محل سد، صفر در نظر گرفته میشود، میتوان نتیجه گرفت كه كف هرگالری 2متر بلندتر از كف رودخانه میباشد.

سیستم آبگیری

 شامل یك برج آبگیر در داخل خاك ایران است، با قطرداخلی 4-4.5متر و قطر خارجی5.6 متر كه از لحاظ  ظاهر درست همانند یك ساختمان مرتفع میباشد. چسبیده به بدنه سد در بالا دست ساخته شده كه آب ارتفاعات مختلف آن را بتدریج پر میكند. از بالا به پایین رفته رفته املاح خود را از دست داده و لذا  آبی كه در بخشهای تحتانی قرار گرفته بدلیل املاح بیشتر، برای كشاورزی و آب بالاتر برای شرب استفاده خواهد شد. در واقع نوعی مقیاس برای نوع آب بشمار میرود.

سرریز (Spillway)

مانند یك سرسره بسیار عظیم، در داخل خاك ایران، در گوشه راست و برای مواقعی كه ارتفاع آب بیش از حد بالا آمده و سد را به خطر انداخته باشد، دریچه های آن توسط جرثقیل ریل دار متحرك گشوده و آب  بر روی آن سرازیر می شود. این ساختمان دارای 600متر طول است.

عکس هوایی سد دوستی

سر ریز سد

سد دوستی

نمای دیگر سد

نمای دیگری از سد

نمای دیگری از سد

نمای دیگری از سد




طبقه بندی: آبهای سطحی و رودخانه ها، 
ارسال توسط احمد معصومی‏ نژاد
آرشیو مطالب
پیوندهای روزانه
امکانات جانبی